image002-16

Πόση μητέρα

Written by geroskipou on . Posted in Άρθρα

«ΠΟΣΗ ΜΗΤΕΡΑ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ;»

Γκιούρκα Γεωργία, Ψυχολόγος MSc, Δραματοθεραπεύτρια

 

Αφορμή για την ενασχόληση με το ερώτημα πόση μητέρα χρειάζεται ο άνθρωπος αποτέλεσαν 2 ερεθίσματα:

– η εμπειρία μου με ομάδες γονέων και οικογένειες και κάποιες επαναλαμβανόμενες αναρωτήσεις κυρίως των μητέρων (Πόσο κοντά πρέπει να είμαι στο παιδί μου; Μήπως ο χρόνος που περνάω μαζί του δεν είναι αρκετός; Έχω ενοχές που δουλεύω και λείπω πολλές ώρες…) και

– ένα βιβλίο που φέρει αυτό τον τίτλο[1]

Ας ξεκινήσουμε προσπαθώντας να απαντήσουμε στο ερώτημα τι είναι μητέρα.

Και μόνο ετυμολογικά ο όρος πέρα από τη φυσική διαδικασία του να φέρεις ένα παιδί στο κόσμο, σημαίνει και το πρόσωπο που φροντίζει για τους άλλους[2].

Μια σύντομη αναδρομή στις επικρατούσες αντιλήψεις για το μητρικό ρόλο, θα μας βοηθούσε να δούμε ότι δεν ήταν ίδιες αυτές οι αντιλήψεις ανά τους αιώνες και ότι διαμορφωνόταν ανάλογα με τις πολιτιστικές, οικονομικές, και κοινωνικές συνθήκες.

Η μητρότητα ως βιολογικό φαινόμενο υπήρχε ανέκαθεν. Η ανατροφή και η φροντίδα των παιδιών, μέχρι τη στιγμή που θα μπορούν πλέον να συντηρηθούν μόνα τους, αποτελεί πράγματι ένα φαινόμενο παγκόσμιο και διαχρονικό. Εάν δε συνέβαινε αυτό, η ανθρωπότητα δε θα μπορούσε να επιβιώσει. Όλες οι μητέρες φρόντιζαν- λιγότερο ή περισσότερο- τα παιδιά τους.

Μητέρα, κατά τα παλιότερα χρόνια της ανθρωπότητας, σήμαινε κυρίως εγκυμοσύνη και γέννηση, χάρισμα ζωής. Στους αρχαίους μύθους έχει ταυτιστεί με την καταγωγή, την προέλευση της ζωής, την εμφάνιση των ζώων, των φυτών και των ανθρώπινων δημιουργημάτων (μητέρα γη). Κάποια αγάλματα, από τα πρώτα αντικείμενα που κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας, συμβολίζουν τη γυναίκα ως φορέα της νέας ζωής: σε προχωρημένη εγκυμοσύνη, με μεγάλο στήθος και κοιλιά, μικρό κεφάλι και πλατιά λεκάνη. Αντικείμενο της λατρείας ήταν η γονιμότητα και κατά συνέπεια η ίδια η δημιουργία της ζωής και όχι η μορφή της μητέρας και η στάση της απέναντι στο παιδί.

Στις αγροτικές κοινωνίες της προβιομηχανικής Ευρώπης, οι γυναίκες κατείχαν χαμηλότερη θέση από τους άντρες, αλλά η γονιμότητά τους προσέδιδε μεγάλη αξία. Η θέση μιας παντρεμένης γυναίκας εξαρτιόταν από τον αριθμό των παιδιών της, ειδικά των γιων (υπερτίμηση της φυσικής πλευράς της μητρότητας).

Μέχρι τον 18ο αιώνα η τάξη των πλουσίων – ευγενών δεν ασχολιόταν ιδιαίτερα με τα παιδιά. Οι γυναίκες των ευγενών διέθεταν το χρόνο τους κυρίως στην πνευματική τους ικανοποίηση και στην ψυχαγωγία τους. Για παράδειγμα οι γυναίκες της καλής κοινωνίας δεν συνήθιζαν να θηλάζουν οι ίδιες τα παιδιά τους, που τα παρέδιδαν σε κάποια άλλη γυναίκα να το κάνει, ενώ στη συνέχεια τα αναλάμβανε η γκουβερνάντα ή ο οικοδιδάσκαλος αν επρόκειτο για αγόρι.

Κατά ανάλογο τρόπο στους απλούς ανθρώπους της υπαίθρου, τα παιδιά, σε μικρή ηλικία παρέμεναν στο σπίτι, χωρίς όμως και πάλι να αναπτύσσουν στενή σχέση με τη μητέρα τους, αφού εκείνη είχε να ασχοληθεί με ένα σωρό δουλειές. Κι αυτά, μπαίνοντας στην εφηβεία τους, εγκατέλειπαν το σπίτι τους προκειμένου να εργαστούν κάπου ως μαθητευόμενοι ή άρχιζαν υπεύθυνες αγροτικές εργασίες δίπλα στον πατέρα τους.

Η εξιδανίκευση της μητρικής αγάπης και η υπερεκτίμηση της παιδικής ηλικίας αυξήθηκαν κατά τους τελευταίους 3 αιώνες ακολουθώντας μια εξελικτική πορεία.

Η υπερτίμηση της ψυχικής πλευράς της μητρότητας έναντι της φυσικής, ξεκίνησε τον 18ο αιώνα, που ιστορικά συνέπεσε με τη δημιουργία της αστικής οικογένειας. Οι γυναίκες των αστών του 18ου αιώνα, σε αντίθεση με τις αγρότισσες, είχαν απελευθερωθεί από τις παραγωγικές εργασίες και ήταν κυρίως απασχολημένες με τα μητρικά τους καθήκοντα (η νέα αστική τάξη ανταγωνιζόταν τους ευγενείς προβάλλοντας το νέο αστικό ήθος από την αξία που παίρνει η εργασία και η τήρηση των καθηκόντων).

Τη συγκεκριμένη εποχή επίσης ανακαλύφθηκε η «παιδική ηλικία». Ένας καταιγισμός παιδαγωγικών έργων είδε το φως της δημοσιότητας, στα οποία η μητέρα αποτελούσε τον κύριο πρωταγωνιστή- κι ο πατέρας άρχισε να περιορίζεται στο εκτός του σπιτιού. Οι μητέρες ενθαρρύνονται να αυξήσουν τη χρονική διάρκεια του θηλασμού και να κρατούν τα παιδιά στο σπίτι, αναλαμβάνοντας προσωπικά το έργο της ανατροφής τους.

Προς τα τέλη του 19ου αιώνα η εξιδανίκευση της μητέρας έφτασε στο αποκορύφωμα. Η μητρική αγάπη εξυμνήθηκε στους πολιτικούς λόγους, έγινε κίνητρο ψηφοθηρίας και εξυψώθηκε στα ποιητικά έργα.

Τα στοιχεία που συνθέτουν την εικόνα της καλής μητέρας είναι:

§ Οι γυναίκες είναι πρώτα και κύρια μητέρες. Η μητρότητα αποτελεί τον ύψιστο στόχο για μια γυναίκα. Μια γυναίκα που επιθυμεί από τη ζωή άλλα πράγματα, δεν είναι πραγματική γυναίκα- και η θηλυκότητά της δεν έχει νόημα.

§ Η μητρική αγάπη είναι δεδομένη από τη φύση, πηγάζει ενστικτωδώς και αποτελεί συνέπεια της βιολογικής πλευράς της μητρότητας.

§ Η μητρική αγάπη εκδηλώνεται μέσα από το γεγονός, ότι η μητρότητα καλύπτει ή θυσιάζει στο όνομά της όλες της υπόλοιπες προσδοκίες της ζωής.

§ Η μητρική αγάπη είναι ανιδιοτελής και προϋποθέτει θυσίες. Οι μητέρες αγαπούν τα παιδιά τους, χωρίς να απατούν κάποιο αντάλλαγμα για αυτό.

Ας δούμε όμως τι γίνεται στις μέρες μας κι ας ξεκινήσουμε από τις αρχές του 20ου αιώνα.

Κύριο σημείο είναι ότι το βάρος της ευθύνης του μητρικού ρόλου αυξήθηκε κατακόρυφα σε σχέση με τους προηγούμενους αιώνες,. Κι αυτό οφείλεται κυρίως στην εξέλιξη της ψυχολογίας και στην πρόοδο της ψυχανάλυσης. Από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα γεννήθηκε η άποψη ότι οι πρώτες επαφές μητέρας – παιδιού επιδρούν καθοριστικά στην ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Η βιβλιογραφία της παιδαγωγικής και της ψυχολογίας έπεισαν τις γυναίκες για την τεράστια σημασία της μητρικής επιρροής στην πρώτη παιδική ηλικία.

Μέσω της ψυχανάλυσης η μητέρα γίνεται η βασική υπεύθυνη για τη τύχη του παιδιού της, κι έτσι το βήμα από την υπευθυνότητα στην ενοχή και τα συναισθήματα

ανεπάρκειας είναι πολύ μικρό. Σαν η μητέρα να είναι η μοναδική υπεύθυνη για την ψυχική υγεία, την ευτυχία και την επιτυχία στη ζωή του παιδιού της.

Οι γυναίκες σήμερα, κατά μέσον όρο, είμαστε πιο μορφωμένες, πιο ανεξάρτητες οικονομικά, κατασταλαγμένες επαγγελματικά και πιο αυτόνομες από παλιότερα. Μπορούμε να επιλέξουμε αν θέλουμε παιδιά ή όχι.

Αυτό δεν συνεπάγεται, βέβαια, την κατάρριψη του μύθου της καλής μητέρας. Το αντίθετο: αν οι γυναίκες των παλιότερων γενιών ένιωθαν την πίεση να γίνουν μητέρες, οι σημερινές γυναίκες , από τη στιγμή που θα γίνουμε μητέρες, νιώθουμε την πίεση να γίνουμε «καλές μητέρες».

Η στάση της «νέας μητρότητας» αποτελεί την πρώτη αντίδραση των γυναικών στην «ελευθερία επιλογής». Από τη δεκαετία του ’70 περίπου, οι γυναίκες μπορούν ν’ αποφανθούν εάν και πότε θέλουν να γίνουν μητέρες. Η διαδικασία να γίνει μια γυναίκα μητέρα δεν αποτελεί πλέον αυτόματο βιολογικό μηχανισμό – είναι μια πράξη ελεύθερης επιλογής.

Όσο οι γυναίκες (παλιότερα) γίνονταν μητέρες απλά και μόνο από φυσική συνέπεια, λίγο ως πολύ αυτόματα, μπορούσαν να βιώνουν τη μητρότητα από μεγαλύτερη απόσταση και πιο χαλαρά. Σήμερα όμως, που επιλέγουμε την κατάσταση αυτή συνειδητά και με γνώση των συνεπαγόμενων υψηλών απαιτήσεων, δεν μπορούμε παρά να είμαστε συνειδητοποιημένες και υπεύθυνες μητέρες. Έτσι, το άγχος, αν θα είναι μια γυναίκα «καλή μητέρα», συνδέεται άρρηκτα με την ελευθερία της επιλογής της.

Έτσι η μητρότητα έγινε καθαρά ατομική υπόθεση και οι γυναίκες έχασαν και το κοινωνικό στήριγμα της γυναικείας αλληλεγγύης και προστασίας που απολάμβαναν παλιότερα. Όταν η μητρότητα δεν αποτελούσε ελεύθερη επιλογή αλλά κοινωνικό ρόλο, η γυναίκα προετοιμαζόταν σ΄ όλη της τη ζωή να γίνει μητέρα. Με την αύξηση του αριθμού των γυναικών που εργάζονται εκτός σπιτιού συρρικνώθηκε η παραδοσιακή εικόνα της γυναικείας αλληλεγγύης στην αστική κοινωνία. Η νεαρή μητέρα της σημερινής εποχής είναι περισσότερο απομονωμένη από ότι οι μητέρες των παλιότερων εποχών. Η μητέρα της είναι πιθανό να κατοικεί πολύ μακριά ή να έχει άλλες ασχολίες όταν γεννηθεί το εγγόνι της.

Επομένως καλά κρατεί ο μύθος της «Καλής μητέρας» ο οποίος μπορεί να περιγραφεί ως εξής:

  • Είναι καλή και γλυκιά
  • Ασχολείται πολλές ώρες με το παιδί της
  • Έχει μεγάλη υπομονή – Δε φωνάζει ποτέ
  • Έχει μόνο θετικά συναισθήματα (περνάει πολύ καλά)
  • Τα καταφέρνει πολύ καλά και εκτός σπιτιού

Και ποια είναι τελικά η πραγματικότητα;

§ Υπεύθυνη, αναντικατάστατη, φορτωμένη με φόβους και ενοχές.

§ Μιλάει πολύ.

§ Καταβάλει μεγάλη προσπάθεια αλλά έχει λίγα αποτελέσματα.

§ Πολλούς πονοκεφάλους και συχνά δεν απολαμβάνει τα παιδιά της.

Μια τέτοια καλή μητέρα αισθάνεται ανεπάρκεια επειδή βλέπει ότι δε μπορεί να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις που έχουν οι άλλοι καθώς και η ίδια για τον εαυτό της. Παράλληλα δε δίνει στο παιδί την ευκαιρία να μεγαλώσει και να γίνει υπεύθυνο γιατί είναι πολύ απασχολημένη με το να είναι αυτή υπεύθυνη για αυτό. Ο ρόλος της μητέρας συχνά παρεξηγείται. Ίσως νιώθουμε ότι για να είμαστε καλές πρέπει να κυριαρχούμε μέσα στην οικογένεια και να ελέγχουμε τα παιδιά μας. Τις περισσότερες φορές νιώθουμε προσωπικά υπεύθυνες για ό,τι κάνουν και φερόμαστε με τέτοιο τρόπο σα να πιστεύουμε ότι η αρνητική συμπεριφορά των παιδιών μας δείχνει τη δική μας ανικανότητα σαν μάνες.

Η ζωή θα ήταν πολύ πιο απλή για όλες μας αν κάναμε λιγότερες προσπάθειες να γίνουμε «καλές μητέρες» – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα απέβαινε εις βάρος των παιδιών. Αναρωτηθήκατε ποτέ ότι ίσως τα παιδιά να είναι πιο δυνατά και λιγότερο εύθραυστα συναισθηματικά απ’ όσο εμείς νομίζουμε; Ίσως είναι αρκετό γι’ αυτά να περιβάλλονται από ένα σύνολο ανθρώπων που τα αγαπούν, να ζουν μέσα σε συγκεκριμένες δομές και μέσα σ’ αυτές τις δομές να λειτουργούν ελεύθερα.

Ένα εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί τόσες πολλές γυναίκες αποδεχόμαστε το μύθο, ότι η εξέλιξη του παιδιού μας εξαρτάται κυρίως από εμάς τις ίδιες; Ίσως γιατί η άρνηση αυτής της άποψης θα προκαλούσε αρκετή πικρία, μεγαλύτερη από την υπερφόρτωση, το άγχος, τη μεγάλη ευθύνη και τις βαριές τύψεις που αυτό συνεπάγεται. Ίσως, απ’ αυτή την αντίληψη να παίρνουμε μια ικανοποίηση που αντισταθμίζει τα πολλά βάρη που επωμιζόμαστε από την κοινωνία λόγω της μητρότητας.

Τι να κάνετε λοιπόν εσείς οι μητέρες;

– Να συνδέετε λιγότερο τις ανάγκες σας για ατομική εξέλιξη με τα παιδιά σας ( το παιδί αποτελεί μια ξεχωριστή μονάδα και η ανατροφή του θα πρέπει να βασίζεται στην παροχή βασικών κατευθύνσεων και στη θέσπιση ορίων όπου θα αφήνει χώρο για την εξέλιξή του)

– Να περιλαμβάνετε κι άλλους ανθρώπους στη διαδικασία ανατροφής των παιδιών. Όχι μόνο τον πατέρα αλλά κι άλλα πρόσωπα.

– Να έχετε το κουράγιο να αρνηθείτε το ρόλο της παντοδύναμης μητέρας. Να υιοθετήσετε μια στάση πιο νηφάλια πιο ρεαλιστική που θα σας απαλλάσσει από την αποκλειστική ευθύνη και τις αντίστοιχες ενοχές.

– Να προσδώσετε το δικό σας περιεχόμενο στην ευτυχία και στην επιτυχία και να μην είστε απόλυτες στο τι είναι ή δεν είναι επιτυχία για τα παιδιά σας.

Όταν ρωτάω τις μαμάδες τι θέλουν για τα παιδιά τους, η πλειοψηφία απαντάει υγεία και να είναι ευτυχισμένα. Τα παιδιά θα είναι ευτυχισμένα αν είστε εσείς ευτυχισμένες γιατί θα μπορείτε να το μεταδώσετε.

image002-16Ας γυρίσουμε όμως στο τελικό μας ερώτημα: πόση μητέρα χρειάζεται ο άνθρωπος; Η απάντηση θα ήταν πιο εύκολη αν είχαμε μια μονάδα μέτρησης. Ας υποθέσουμε ότι δανειζόμαστε το κιλό. Πόσα κιλά μητέρα χρειάζεται ο άνθρωπος;

1 κιλό; 10 κιλά; Ή μήπως 5 τόνους;

Χρειάζεται τόσο ώστε να μη πέφτει βαρύ, ούτε στο ίδιο το παιδί ούτε στη μάνα που εναποθέτει τα κιλά της. Και το βάρος είναι κάτι που το αισθανόμαστε καθώς κάθεται πάνω μας. Εμείς που το εναποθέτουμε το καταλαβαίνουμε, γιατί είμαστε εκεί ακινητοποιημένες με όλο μας το βάρος και δεν μπορούμε να κουνηθούμε ή να κάνουμε και κάτι άλλο. Και τα παιδιά μας που το δέχονται και το καταλαβαίνουν, επειδή το ίδιο ακινητοποιημένα είναι και αυτά.

Σκεφτείτε μια τέλεια super μαμά!

Τι αντιδράσεις προκαλεί στα παιδιά και τι διαφορά μπορεί να έχουν τα «ανάλαφρα» παιδιά.

image003-16



[1] Herrad Schenk (2003). Πόση μητέρα χρειάζεται ο άνθρωπος; Αθήνα. Εκδόσεις Θυμάρι.

[2] μητέρα η [mitéra] Ο26 : 1α. η γυναίκα σε σχέση με τα παιδιά που αυτή έχει γεννήσει ή υιοθετήσει· μάνα: Είναι ορφανός από ~. Γιορτή της μητέρας. Φρόντισε για τα παιδιά του άντρα της σαν αληθινή ~, τα περιποιήθηκε πολύ. Mητέρα του Θεού, η Παναγία. || ως προσφώνηση για την πεθερά.. 2. (μτφ.) α. για πρόσωπο που φροντίζει για τους άλλους όπως η μητέρα για τα παιδιά της: Είναι ~ για τους φτωχούς / τα ορφανά» (Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών(1998). Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, ΑΠΘ).

geroskipou

This information box about the author only appears if the author has biographical information. Otherwise there is not author box shown. Follow YOOtheme on Twitter or read the blog.

Pafos 2017

Cyprus Tourism Organisation

Bus Schedule