image001-11

Ο ρόλος του πατέρα!

Written by geroskipou on . Posted in Άρθρα

Ο ρόλος του πατέρα!

της Σοφία Καραβασίλη*

Με αφορμή τη Γιορτή του Πατέρα στις 16 Ιουνίου

 

image001-11Πατέρας, μπαμπάς, μπαμπάκας, μπαμπούλης, πατερούλης…….. !

Πολλές οι λέξεις, ένας όμως ο ρόλος. Ένας και μοναδικός σαν υπόσταση… Μοναδικός και θαυμάσιος σαν σχέση!

Με αφορμή αυτή τη μοναδική γιορτή, που λίγοι γνωρίζουν, θα ήθελα να επισημάνω με αυτό το άρθρο πως όσο απαραίτητη είναι η συμμετοχή του πατέρα στο να έρθει στον κόσμο ένα παιδί άλλο τόσο σημαντική είναι η συμμετοχή του και στην ανατροφή του.

Για να δούμε όμως στο πέρασμα των αιώνων τη σημασία του ρόλου του…

Στις παραδοσιακά πατριαρχικές κοινωνίες ο πατέρας αποτελούσε καταρχήν μια αυταρχική φιγούρα, απόλυτος κυρίαρχος της οικογένειας και εξουσιαστής της ζωής και του θανάτου κάποιων μελών. Ήταν ιερέας και δικαστής του σπιτιού και εξουσίαζε όχι μόνο τη γυναίκα του και τα παιδιά του αλλά και τους ανύπαντρους συγγενείς και το υπηρετικό προσωπικό. Η δύναμή του πήγαζε από το θεό και το βασιλιά, ενώ στη μικρή κοινωνία του σπιτιού αντιπροσώπευε και τους δύο θεωρώντας σαν ιδανική μορφή πατέρα την εικόνα του θεού της παλαιάς διαθήκης: αυστηρός και δίκαιος.

Κατά τον 16ο και 17ο αιώνα η πατριαρχική δύναμη εδραιώθηκε ακόμη περισσότερο. Κηδεμόνας των παιδιών και αρμόδιος για την ηθική τους διαπαιδαγώγηση, ο πατέρας κατείχε σχεδόν απεριόριστα δικαιώματα πάνω τους. Μπορούσε να τα κυνηγήσει, να τα χτυπήσει, να τα αφήσει να πεινάσουν, να τα αποδιώξει.

Η εξέχουσα αυτή θέση του πατέρα, που ήταν ταυτόχρονα κυρίαρχος, θρησκευτικός ηγέτης και κηδεμόνας, ήταν ανάλογη με την κατώτερη θέση που κατείχε η μητέρα, η οποία μαζί με τα υπόλοιπα θηλυκά μέλη της οικογένειας ήταν υπεύθυνη για το μεγάλωμα των μικρών παιδιών, μόνο όμως ως βοηθός, που εκτελούσε τις επιθυμίες του.

Κατά το 18ο αιώνα η μητέρα ακολουθούσε τη βούληση του πατέρα σε ό, τι αφορούσε τα παιδιά της.

Από το 19ο αιώνα όμως, και όσο η ζωή στην οικογένεια άρχισε να αποκτά μεγαλύτερη συναισθηματική χροιά, άρχισε να κερδίζει έδαφος. Πολλές φορές, μάλιστα, έπαιρνε το μέρος των παιδιών υποστηρίζοντάς τα μπροστά στον πατέρα.

Βέβαια ο πατέρας ήταν ακόμη απολύτως απαραίτητος για τα παιδιά του, ακόμη κι αν εκείνος «έμπαινε» στη ζωή τους αρκετά αργότερα από τη μητέρα, μόλις δηλαδή τα παιδιά άρχιζαν να μιλούν και να κατανοούν. Το βασικό του καθήκον παρέμενε η τιμωρία, όπως και παλιότερα, ενώ επιπλέον ήταν ο άνθρωπος που όφειλε να θέτει όρια στην «τυφλή» αγάπη της μητέρας προς τα παιδιά της, η οποία τελικά μπορούσε και να τα βλάψει, ειδικά μάλιστα αν επρόκειτο για αγόρια.

Επιπλέον ο πατέρας ήταν εκείνος που μεσολαβούσε ανάμεσα στα παιδιά του και στον κόσμο, ενώ είχε την υποχρέωση να τους μεταβιβάζει τους κοινωνικούς νόμους και τις αξίες και να τους εξηγεί για τη ζωή εκτός της οικογένειας, για την οποία η μητέρα δεν κατείχε και πολλά, αφού ήταν σχεδόν αποκλεισμένη από τον έξω κόσμο. Στην αστική κοινωνία ο πατέρας δεν ήταν μόνο ο άνθρωπος που συντηρούσε τα παιδιά του, αλλά συνάμα εκείνος που καθόριζε και τη μόρφωση και, κατά συνέπεια, και το κοινωνικό μέλλον του γιου του κι εκείνος που φρόντιζε (μαζί με τη μητέρα) για το γάμο της κόρης του. Κατά κανόνα τα παιδιά του κληρονομούσαν την περιουσία του και λάμβαναν κοινωνική θέση αντίστοιχη με τη δική του.

image002-11Ένας πατέρας δεν ήταν υποχρεωμένος να κάνει και πολλά άλλα πράγματα για να θεωρηθεί καλός πατέρας. Εάν είχε ισχυρή προσωπικότητα και αποτελούσε πρότυπο προς μίμηση για το γιο του, αν συντηρούσε εξ’ ολοκλήρου την οικογένειά του και της ενέπνεε σεβασμό, τότε ήταν καλός πατέρας.

Με την πάροδο του χρόνου οι άνδρες έχασαν την ισχύ της δύναμής τους.

Η φιγούρα του εργαζόμενου πατέρα, που έλειπε διαρκώς, άρχισε να ξεθωριάζει, ενώ ταυτόχρονα άρχισε να κερδίζει έδαφος η μορφή της μητέρας. Η ύπαρξη της μητέρας, που ήταν συνεχώς παρούσα και περνούσε περισσότερο χρόνο με τα παιδιά της, έγινε καθοριστική. Από την απεριόριστη δικαιοδοσία που είχε επάνω στα παιδιά του, το μόνο που απέμεινε στον πατέρα ήταν μια μικρή απειλή στο στόμα της μητέρας: «Μόνο να ‘ρθεί το βράδυ ο μπαμπάς σου και θα δεις! Θα του πω όλες τις αταξίες σου!».

Η παλιάς μορφής πατρότητα πήγαζε από το δικαίωμα κυριαρχίας του πατέρα στα παιδιά του και τυπικά κατοχυρωνόταν από την πλεονεκτική θέση του άνδρα στην πατριαρχική κοινωνία. Κι ως τέτοια έχασε πλέον τη βάση της στήριξής της.

Ιστορικά η απώλεια δύναμης του πατέρα ταυτίζεται με την απότομη ισχυροποίηση της μητέρας.

Στον 20ο πια αιώνα άρχισε να ξεπροβάλλει «νέος πατέρας» ή καλύτερα ένας νέος τύπος πατρικής μορφής: ένας πατέρας που μοιάζει στη μητέρα, που κοπιάζει να προσεγγίσει συναισθηματικά τα παιδιά του, που παρακολουθεί το μεγάλωμά τους, απολαμβάνει την εμπιστοσύνη τους, που παίζει μαζί τους και είναι πάντοτε παρών, όταν τον χρειαστούν.

Οι έρευνες δείχνουν ότι 9 στους 10 άνδρες συμμετέχουν στον οικογενειακό προγραμματισμό, την εγκυμοσύνη και τον τοκετό.

Και αν αναλογιστούμε ότι στο παρελθόν ο τοκετός αποτελούσε καθαρά και αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση και λάμβανε χώρα σ’ έναν κύκλο γυναικών που είχαν ήδη τεκνοποιήσει, ενώ οι άντρες ούτε επιτρεπόταν αλλά ούτε κι επιθυμούσαν να παρευρεθούν, θα κατανοήσουμε την τεράστια σημασία της φαινομενικά μικρής αυτής λεπτομέρειας. Οι άνδρες βιώνουν την εμπειρία αυτή σαν ένα κοινό επίτευγμα του ζευγαριού.

Πολλοί άνδρες σήμερα είναι πρόθυμοι ν’ αλλάξουν τα μωρά τους, να τα ταΐσουν, να αντικαταστήσουν τη σύζυγό τους τις νύχτες ή τα Σαββατοκύριακα, όταν χρειαστεί.

Παράλληλα τα αποτελέσματα των εμπειρικών ερευνών έδειξαν: Οι πατεράδες αφιέρωναν κατά μέσο όρο δύο ώρες την εβδομάδα στη φροντίδα των παιδιών τους ενώ οι μητέρες εννέα έως δεκαοχτώ ώρες. Μια άλλη ουσιαστική διαφορά μεταξύ μητέρων και πατεράδων συνίσταται στο γεγονός ότι οι άνδρες το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, που περνούν με τα παιδιά τους, το καταναλώνουν παίζοντας μαζί τους, ενώ ο γυναίκες φροντίζοντάς τα. Ακόμη και πατέρες σε οικογένειες που έχουν ξεπεράσει την έως τώρα παραδοσιακή κατανομή των ρόλων, ασχολούνται λιγότερο με τα παιδιά τους απ’ ό, τι οι μητέρες – και στην καλύτερη περίπτωση – περίπου όσο κι αυτές.

«Είμαστε της άποψης ότι η ουσιαστική συμμετοχή των πατεράδων στη φροντίδα των παιδιών θα αποτελέσει πραγματική ψυχολογική επανάσταση», έγραψε το 1979 η γνωστή Αμερικανίδα φεμινίστρια Phyllis Chesler. Η επανάσταση αυτή παρά τα εμφανή δείγματα της «νέας πατρότητας» δεν έχει ακόμα συντελεστεί.

Τι εμποδίζει άραγε τους μισούς περίπου των πατεράδων να αναλάβουν πραγματικά καθήκοντα ανατροφής και φροντίδας των παιδιών τους; Δεν μπορούν; Δεν θέλουν; Οι λόγοι που τους εμποδίζουν είναι εξωτερικοί ή βρίσκονται μέσα τους;

Ο νέος πατέρας σύμφωνα με νεότερους μελετητές (όπως ο Heioz Booor- Deo) και σύμφωνα με την εμπειρία μου αποτελεί «ένα είδος βοηθητικού προσωπικού για τη μητέρα, ένα πρόσωπο για τις δύσκολες περιστάσεις. Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο».

Πολλοί πατεράδες, ακόμη κι αν έχουν λάβει ενεργό μέρος στην εγκυμοσύνη και στον τοκετό, αρκούνται στο ρόλο του βοηθού της μητέρας, ενός βοηθού που αρχικά τη ζηλεύει και αργότερα προσαρμόζεται. Οι περισσότεροι επιστρέφουν στον παραδοσιακό πατρικό ρόλο, συγκεντρώνονται στο επάγγελμά τους και στην εξοικονόμηση χρημάτων και «εγκαταλείπουν» τη μητέρα και το παιδί.

Στην περίπτωση αυτή η γυναίκα είναι αυτή, που αποδεχόμενη αυτή την κατανομή ρόλων, ωθεί τον άνδρα στο περιθώριο.

Μια πραγματικά δίκαιη σχέση συντροφικότητας απαιτεί ίση ευθύνη και για τους δύο γονείς, ενδεχομένως σε διαφορετικούς αλλά σε ισάξιους τομείς του νοικοκυριού και της φροντίδας των παιδιών.

 

Τι συμβαίνει σήμερα…

Ο παραδοσιακός πατρικός ρόλος έχει πια ξεθωριάσει. Η συμμετοχή του πατέρα στην ανατροφή του παιδιού είναι τώρα πιο επιτακτική παρά ποτέ. Η παρουσία της μητέρας είναι πολύ σημαντική αλλά αυτό δεν αποδυναμώνει καθόλου την πολύτιμη προσφορά του πατέρα στη στενή παρακολούθηση των παιδιών και στη διάπλαση της προσωπικότητάς τους.

Για να διευκρινίσουν καλύτερα τον πατρικό ρόλο στην ανάπτυξη και εξέλιξη των παιδιών, Σουηδοί επιστήμονες ανάλυσαν 24 έρευνες, που έγιναν μεταξύ 1987 και 2007 και εξέτασαν τα δεδομένα από 22.300 άτομα.

Οι ερευνητές βρήκαν τα ακόλουθα για τα παιδιά που είχαν πατέρα, ο οποίος εμπλεκόταν ενεργά και συστηματικά στη ζωή τους:

1. Πετύχαιναν καλύτερα στο σχολείο και είχαν ψηλότερο επίπεδο μόρφωσης

2. Ανέπτυσσαν καλύτερες σχέσεις φιλίας με παιδιά και των δύο φύλων

3. Οι πιθανότητες να καπνίζουν ή να έχουν μπλεξίματα με την αστυνομία ήταν σημαντικά χαμηλότερες

4. Τα κορίτσια, όταν έφταναν στη ηλικία των 33 ετών, εάν στην ηλικία των 16 ετών είχαν καλή σχέση με τον πατέρα τους, τότε είχαν καλύτερες σχέσεις με το σύντροφο ή το σύζυγό τους, όπως επίσης καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία

5. Παιδιά από οικογένειες με χαμηλότερα εισοδήματα, όταν ό πατέρας τους εμπλεκόταν ενεργά στη ζωή τους, παρουσίαζαν μείωση εγκληματικής συμπεριφοράς, αύξηση γνωστικών δεξιοτήτων, όπως η νοημοσύνη, η λογική και η ανάπτυξη γλωσσικών ικανοτήτων

6. Παιδιά που ζούσαν με τη μητέρα και τον πατέρα τους ή άτομο, που είχε πατρικό ρόλο, είχαν λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς σε σύγκριση με αυτούς που ζούσαν μόνο με τη μητέρα τους. Όμως δεν διευκρινίστηκε εάν αυτό οφειλόταν στον ενεργό πατρικό γονικό ρόλο ή εάν η μητέρα έχοντας περισσότερη στήριξη στο σπίτι, μπορούσε να επιτελεί καλύτερα το γονικό της ρόλο.

Το συμπέρασμα των Σουηδών ερευνητών ήταν ότι τα παιδιά κέρδιζαν σημαντικά, εάν ο πατέρας τους είχε ενεργό συμμετοχή επί συστηματικής βάσης στη ζωή τους σ΄ ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, που περιελάμβανε από τη συνομιλία με το παιδί και τις κοινές δραστηριότητες μέχρι τον ενεργό ρόλο του στην καθημερινή φροντίδα του παιδιού.

image003-11Η έρευνα που σας παρουσιάζω δείχνει ότι οι φιλικές προς τον πατέρα πολιτικές και εργασιακές προσεγγίσεις μπορούν να έχουν μεγάλη συνεισφορά στην κοινωνία μακροχρόνια. Θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη παιδιών, που θα είναι καλύτερα προσαρμοσμένα στην κοινωνία και θα μειώνονται σοβαρά προβλήματα, όπως το έγκλημα και η αντικοινωνική συμπεριφορά.

Πάντως είτε λόγω στερεοτυπικών αντιλήψεων «Ο άντρας δεν είναι για να μεγαλώνει παιδιά» είτε λόγω αυξημένων υποχρεώσεων, που συνεπάγεται μειωμένο ελεύθερο χρόνο και σωματική – πνευματική κούραση, ο πατρικός ρόλος είναι πιο περιορισμένος από το μητρικό στην ανατροφή των παιδιών.

Παρ’ όλα αυτά είναι σημαντικό να εδραιωθεί η εικόνα του πατέρα τόσο στη ζωή όσο και στην ψυχή ενός παιδιού.

Υπάρχουν λοιπόν μικρά «βήματα» που μπορεί ένας πατέρας να κάνει, για να έρθει πιο κοντά στο παιδί του.

Μια καλή αρχή είναι το να καταργηθούν, να απορριφθούν οι προκαταλήψεις που θέλουν τη γυναίκα να μεγαλώνει τα παιδιά και τον άντρα να φροντίζει για την επιβίωσή τους.

Το να ασχοληθεί ένας πατέρας με το παιδί του, να το απασχολήσει, να παίξει μαζί του, να το φροντίσει φυσικά δεν είναι ντροπή!

Ένας μπαμπάς μπορεί να γίνει πάλι παιδί και ένα παιδί «καμαρώνει» για τον μπαμπά του με κάθε ευκαιρία. Οι ώρες που περνούν μαζί είναι ωφέλιμες και για τους δύο και κυρίως αποτελούν βάση για μια ομαλή μεταξύ τους σχέση.

§ Είναι σημαντικό για το παιδί να μη λαμβάνει διαφορετική αντιμετώπιση από τους γονείς. Πρέπει να υπάρχει συνεννόηση των δύο γονιών.

Είναι καλό ο ένας να μη ρίχνει τις ευθύνες στον άλλο λέγοντας «ρώτα τον πατέρα σου» ή «ρώτα τη μητέρα σου». Καλό είναι να του δείχνετε ότι έχετε συνεννόηση και μαζί αποφασίζετε.

§ Είναι σημαντικό οι μπαμπάδες να μη δείχνουν ούτε υπερβολική ελαστικότητα αλλά ούτε και υπερβολική αυστηρότητα.

Συχνά οι πατεράδες στην προσπάθειά τους να απενοχοποιηθούν για την απουσία τους, αποκλίνουν από τη σταθερή πορεία ανατροφής και γίνονται είτε πιο ελαστικοί πιστεύοντας πως, αν κάνουν όλα τα χατίρια στα παιδιά τους, θα εξασφαλίσουν την αγάπη τους είτε πιο αυστηροί στην προσπάθεια να προστατέψουν τα παιδιά από τους διάφορους κινδύνους.

§ Οι αποφάσεις να είναι αποτέλεσμα συμφωνίας των δυο γονιών

Οποιαδήποτε απόφαση έχει σχέση με το παιδί πρέπει να είναι αποτέλεσμα συμφωνίας και των δύο γονιών και αυτό πρέπει να τονίζεται στο παιδί. Πολλές φορές η άποψη του πατέρα λόγω απουσίας περιθωριοποιείται. Ακόμη και αν ο πατέρας δεν είναι εκείνη τη στιγμή στο σπίτι, πρέπει να επιβληθεί η παρουσία του, έστω μέσω τηλεφώνου. (Η μητέρα λέει π.χ. στο παιδί: «θα σου απαντήσω σε λίγο, αφού συνεννοηθώ πρώτα με τον πατέρα σου»).

Το παιδί πρέπει να νιώθει ότι ο πατέρας ενδιαφέρεται και έχει ενεργό ρόλο στην ανατροφή του. Εννοείται πως για κάποια απλά καθημερινά πράγματα δεν χρειάζεται κάθε φορά «οικογενειακό συμβούλιο».

· Να υπάρχει σταθερότητα στις απόψεις και ισορροπία στη συμπεριφορά τους.

Ο κάθε γονιός μπορεί να πάρει πρωτοβουλίες στη λήψη αποφάσεων χωρίς να αναιρεί κανόνες, που έχει θέσει ο άλλος γονιός.

§ Να μην χρησιμοποιείται η απουσία του πατέρα για εκφοβισμό

Για παράδειγμα πολλές μαμάδες λένε στα παιδιά τους «όταν γυρίσει ο πατέρας σου θα του πω τι έκανες και θα δεις…». Με αυτό τον τρόπο κάνουν δυσάρεστη την αναμονή του πατέρα στο σπίτι.

 

Σημερινή κατάσταση

image004-11Οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής και οι αυξημένες απαιτήσεις, δυστυχώς, αφήνουν ελάχιστα χρονικά περιθώρια στους άντρες, για να ασχοληθούν με τα παιδιά τους.

Το Σαββατοκύριακο είναι πιο ελεύθερο από άποψη υποχρεώσεων. Εδώ τίθεται το δίλημμα: ξεκουράζεσαι και γεμίζεις τις μπαταρίες σου για την εβδομάδα που έρχεται ή τρέχεις για τα παιδιά; Η λύση είναι κάπου στη μέση. Τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο υλικά αγαθά αλλά και την παρουσία του πατέρα. Επενδύστε τουλάχιστον στα Σαββατοκύριακα (εκδρομές, φαγητό όλοι μαζί, παιχνίδι, κάποια παράσταση κ.α.). Φορτίστε τις μπαταρίες σας διασκεδάζοντας με το παιδί. Αποδεχτείτε το ρόλο σας ως πατέρας και μέσα στα πλαίσια των δικών σας επιθυμιών, για να περάσετε καλά, εντάξτε και τα παιδιά. Μην αφήνετε τις μέρες να περνούν χάνοντας ουσιαστικό χρόνο. Δεν υπάρχει λόγος να αισθάνεστε ενοχές για το χρόνο που περνάτε μακριά από το παιδί σας. Τις περισσότερες φορές γίνεται κατ’ ανάγκη. Φροντίστε έστω και ο λίγος χρόνος που είστε μαζί να είναι ουσιαστικός και σε καμία περίπτωση να μην αποτελεί αγγαρεία. Μοιραστείτε και με τη μητέρα τους προβληματισμούς για τα παιδιά, αφού και η ίδια το επιθυμεί και έχει ανάγκη να νιώσει πως την στηρίζετε στην ανατροφή των ανθρώπων, που από κοινού φέρατε στον κόσμο.

Όταν ο μπαμπάς λείπει από το σπίτι: Είναι σημαντικό για το παιδί να ξέρει γιατί λείπει ο μπαμπάς, πού πάει και πώς μπορεί να τον βρει. Το παιδί γνωρίζει ότι καθημερινά χρειάζεται να πηγαίνετε στη δουλειά. Εξηγήστε του πως με αυτόν τον τρόπο κερδίζετε χρήματα για να αγοράζετε πράγματα που έχετε ανάγκη. Ακόμη και ένα μικρό παιδί μπορεί να το καταλάβει («εάν ο μπαμπάς δε δουλεύει, δε θα μπορούμε να έχουμε φαγητό, ρούχα, παιχνίδια, βιβλία»).

Μπορεί σε κάποια στιγμή της ημέρας να θελήσει να επικοινωνήσει μαζί σας, για να σας πει κάποιο κατόρθωμά του. Ακόμη και από τη δουλειά μιλήστε του για λίγο και υποσχεθείτε του να πείτε περισσότερα, όταν επιστρέψετε στο σπίτι. Εάν χρειαστεί να λείψετε για πολλές μέρες, ενημερώστε ο ίδιος το παιδί από πριν και προσπαθήστε να καλύψετε την άμεση επικοινωνία με τηλεφωνική (π.χ. κάθε βράδυ ένα τηλέφωνο, για να το ρωτήσετε πώς πέρασε την ημέρα του). Αποκτήστε παρέα κάποιες συνήθειες. Κάθε βράδυ να του λέτε ένα παραμύθι, πριν κοιμηθεί, μια βόλτα σε κάποιο αγαπημένο μέρος παρέα, μετά το ταξίδι να παίξετε με κάποιο παιχνίδι που του αρέσει πολύ. Συνηθίστε να του λέτε και εσείς νέα σας, για κάτι ξεχωριστό που έγινε στη δουλειά ή στο ταξίδι που πήγατε. Φυσικά μην το φορτώνετε με προβλήματα που δεν μπορεί να κατανοήσει και να αντιμετωπίσει.

Καθοριστική όμως και η στάση των μαμάδων… Ο ρόλος του πατέρα επίσης τοποθετείται και ορίζεται από τη στάση και το ρόλο της μητέρας όχι μόνο μέσα στην οικογένεια αλλά και σε ολόκληρη την κοινωνία. Πολλές γυναίκες αποδέχονται το μύθο, ότι η εξέλιξη του παιδιού τους εξαρτάται κυρίως από αυτές τις ίδιες, ίσως γιατί η άρνηση αυτής της άποψης θα προκαλούσε αρκετή πικρία, μεγαλύτερη από την υπερφόρτωση, το άγχος, τη μεγάλη ευθύνη και τις βαριές τύψεις που αυτό συνεπάγεται. Ίσως απ’ αυτή την αντίληψη να παίρνουμε μια ικανοποίηση που αντισταθμίζει τα πολλά βάρη που επωμιζόμαστε από την κοινωνία λόγω της μητρότητας. Δεν είναι όμως έτσι…

Μαμάδες και Μπαμπάδες, αν νιώθετε ότι υπάρχει «κενό» από τον άλλο γονιό, μην προσπαθήσετε να το καλύψετε, ο καθένας έχει το δικό του ρόλο, ακόμη και αν δεν συμβιώνετε ως ζευγάρι.

 

* Η Σοφία Καραβασίλη είναι κοινωνική λειτουργός, δραματοθεραπεύτρια, σύμβουλος γονέων & ζευγαριών. Με την κα Γεωργία Γκιούρκα Ψυχολόγο, δραματοθεραπεύτρια & στέλεχος πρόληψης έχουν ιδρύσει το Ινστιτούτο Δραματοθεραπείας «Έρεισμα» (Θεσ/νίκη) και συνεργάζονται με τη ΔΟΠ Γεροσκήπου τα τελευταία 5 χρόνια.

Article Hits: {hits}315{/hits}

geroskipou

This information box about the author only appears if the author has biographical information. Otherwise there is not author box shown. Follow YOOtheme on Twitter or read the blog.

Pafos 2017

Cyprus Tourism Organisation

Bus Schedule