image001-3

Επιθετικότητα

Written by geroskipou on . Posted in Άρθρα

“Επιθετικότητα: πρόβλημα ή πρόκληση για μια οικογένεια;”

Γκιούρκα Γεωργία, Ψυχολόγος MSc, Δραματοθεραπεύτρια

 

image001-3Η επιθετικότητα και η βία, ως εκδηλώσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς, διαχρονικά αποτελούν πολύ συχνό και πολυσήμαντο κοινωνικό φαινόμενο. Η έννοια της επιθετικότητας μπορεί να οριστεί ως η συμπεριφορά που προκαλεί βλάβη – το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς αυτής – ή ακόμη και η πρόθεση του επιτιθέμενου.

Σύμφωνα με τη ψυχοβιολογία η βία και η επιθετικότητα είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση – είναι έμφυτες και ενστικτώδεις. Ο Freud (1930) μίλησε για το ένστικτο του Θανάτου: Tην καταστρεπτική δύναμη που χτίζεται μέσα μας και εκτονώνεται με τη βία κατά του άλλου ή κατά του ίδιου του εαυτού. Ο Lorenz (1966) υιοθέτησε τη Δαρβινική θεωρία της εξέλιξης και την αρχή της επιβίωσης. Yποστήριξε πως το “fighting instinct” είναι εξελικτικό και απαραίτητο για την ανθρώπινη επιβίωση.

Υπάρχουν πολλές μορφές βίας: σωματική, ψυχολογική και συναισθηματική (υποτίμηση, ταπείνωση), λεκτική (φωνές, βρισιές, απειλές), σεξουαλική, οικονομική βία –εκμετάλλευση (καλλιέργεια οικονομικής εξάρτησης, απαγόρευση εργασίας ).

Βέβαια πρέπει να πούμε ότι υπάρχει και η παθητική επιθετικότητα που στρέφεται στον ίδιο μας τον εαυτό (παιδιά απομονωμένα, αποκομμένα από τα υπόλοιπα παιδιά).

Είναι πολύ σημαντικό να αναφέρουμε την «υγιή» πλευρά της παιδικής επιθετικότητας, που αποτελεί μια κινητήρια δύναμη και βοηθά στη διαμόρφωση της ταυτότητας του παιδιού. Αποτελεί μια δύναμη που το σπρώχνει να προχωρήσει πιο πέρα από αυτά που ήδη γνωρίζει, να εξερευνήσει το άγνωστο μέσα του και γύρω του. Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς την υγιή αυτή επιθετικότητα. Το βοηθάει να δοκιμάσει τα όρια του καθώς και των άλλων.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ Η ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ;

Προσπάθεια να :

l οριοθετηθεί και αυτονομηθεί. Το παιδί χρησιμοποιεί το παιχνίδι με τα πιστόλια και τις βόμβες, τις βίαιες σκηνές που φαντάζεται, για να διαχωρίσει τη θέση του από τη φιλειρηνική στάση, την ηθική ανωτερότητα, τους κανόνες και τις αξίες των γονιών του. Κρύβεται η επιθυμία του να οριοθετηθεί και να αυτονομηθεί. Χωρίς οριοθέτηση και αυτονομία δε μπορεί ένα παιδί να διαμορφώσει τη δική του ταυτότητα, να νιώσει αυτοπεποίθηση και να αναλάβει ευθύνες.

l επεξεργαστεί αισθήματα αδυναμίας και να σκηνοθετήσει μια κατάσταση στην οποία έχει εκείνο τον έλεγχο. Π.χ.ένα παιχνίδι στο οποίο ορίζει εκείνο τους κανόνες, ώστε να βεβαιωθεί για τις ικανότητες και τις δυνάμεις του.

l επεξεργαστεί αισθήματα ανασφάλειας: το παιδί, που δεν είναι σίγουρο ότι έχει μια μόνιμη θέση στο μυαλό μας, που πιστεύει ότι πάντα σκεφτόμαστε κάποιον άλλον, ωθείται σε ανταγωνισμό με τα άλλα παιδιά ή προσπαθεί να τα ξεφορτωθεί.

Το συναίσθημα που κρύβεται πίσω από την επιθετικότητα είναι ο θυμός, ο οποίος έχει προκληθεί από συναισθήματα, όπως ο φόβος και η απογοήτευση. Φόβος για την αποτυχία, φόβος ότι δεν τον αποδέχονται όπως είναι, φόβος ότι δεν αξίζει, φόβος ότι δεν θα τα καταφέρει.

Κάποιες οικογενειακές μεταβλητές που προκαλούν και αναπαράγουν τη βία είναι:

l Η βίαιη – επιθετική συμπεριφορά των ίδιων των γονέων. Τα παιδιά μιμούνται αυτά που βλέπουν από τους γονείς τους και ιδιαίτερα τους τρόπους που επιλύουν τις συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια. Επίσης το γενικότερο συναισθηματικό κλίμα που επικρατεί συσχετίζεται με την εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς στα παιδιά.

l image002-3Η σκληρή ή παθητική αντιμετώπιση της επιθετικότητας των παιδιών από τους γονείς. Οι απαγορεύσεις -μη παίζεις με πιστόλια, μη βλέπεις πολεμικές ταινίες– αλλά και η τάση να αγνοούμε την προκλητική συμπεριφορά των παιδιών.

Όταν συνεχώς απαγορεύουμε ότι έχει να κάνει με επιθετικό παιχνίδι είναι σαν να μη δεχόμαστε όλες τις πλευρές του παιδιού, ότι δεν αποδεχόμαστε τις επιθετικές τους φαντασιώσεις. Δεν υπάρχει περίπτωση να εξοστρακίσουμε την επιθετικότητα από την καθημερινή μας ζωή, καταπιέζοντάς την ή προσπαθώντας στο όνομα της ηθικής να εξαναγκάσουμε τα παιδιά μας να γίνουν άκακα αρνάκια. Επιπλέον υπάρχει ο κίνδυνος στην υπερπροσπάθειά μας να περιορίσουμε την επιθετικότητα των παιδιών, να ασκήσουμε σωματική ή ψυχολογική βία.

Όταν επιτρέψουμε στα παιδιά να παίζουν με επιθετικές φιγούρες – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να τις αγοράζουμε ή ότι δε μπορούμε να επιβάλλουμε κάποιους περιορισμούς(π.χ. χρόνου και χώρου) στο παιχνίδι τους- προσπαθώντας συγχρόνως να ανακαλύψουμε άλλες μορφές παιχνιδιού, όπου μπορούν να βρουν διέξοδο οι φαντασιώσεις που συνδέονται με τους σούπερ ήρωες, βοηθάμε να μετριαστεί η γοητεία αυτών των παιγνιδιών. Ενώ αντίθετα, όσο περισσότερο αισθάνεται το παιδί ότι δεν το καταλαβαίνουμε, όσο περισσότερα ταμπού βαραίνουν αυτές τις φιγούρες, τόσο πιθανότερο είναι να μετατραπεί η σύγκρουση για τους σούπερ ήρωες σε μια μάχη εξουσίας που δεν βοηθά ούτε τους γονείς ούτε το παιδί.

Επίσης, όταν έχουμε μια παθητική αντιμετώπιση, όταν προσποιούμαστε ότι δεν υπάρχει επιθετικότητα, είναι σαν να αγνοούμε το ίδιο το παιδί. Το παιδί αναγκάζεται σχεδόν να συνεχίσει την προκλητική συμπεριφορά του, ώσπου ο φαινομενικά αδιάφορος ενήλικας να αντιδράσει επιτέλους και να βάλει όρια.

Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς οι γονείς;

Να εστιαστούμε σε μια διαπαιδαγώγηση, που δεν αγνοεί το σώμα και περιλαμβάνει:

l έμφαση στη σωματική έκφραση με παιχνίδια και δραστηριότητες που επικεντρώνονται στις σωματικές αισθήσεις, όπως είναι το μασάζ που βοηθά το παιδί να διακρίνει το απαλό χάδι από το απότομο άρπαγμα. Με παλέματα και σωματικές αναμετρήσεις, με παιχνίδια με νερό και λάσπη, με δραστηριότητες που ενεργοποιούν τις αισθήσεις

l συμμετοχή σε αθλήματα και δραστηριότητες που βασίζονται σε ξεκάθαρους κανόνες, τους οποίους όλοι πρέπει να τηρούν, αν δε θέλουν να βγουν από το παιχνίδι.

l καθιέρωση χώρων και χρόνου, στη διάρκεια των οποίων τα παιδιά εκτονώνονται σωματικά μέσα από σαφώς καθορισμένα τελετουργικά (π.χ. μαξιλαροπόλεμος)

Επίσης είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη μας μεταβάσεις – αλλαγές και περάσματα που συμβαίνουν στη ζωή των παιδιών και να τα βοηθάμε να τα φέρουν σε πέρας. Μια τέτοια μετάβαση για παράδειγμα είναι το πέρασμα από την οικογένεια στο σχολείο. Ας αναρωτηθούμε για το πώς θα ενσωματωθεί στην ευρύτερη ομάδα; Πώς βρίσκει το χώρο του; Άραγε παραμερίζει τους άλλους, για να φτάσει στην κορυφή κάνοντας διάφορες σκανταλιές που ενθουσιάζουν και προσελκύουν τα άλλα παιδιά; Άραγε παριστάνει τον παλικαρά για να ξεπεράσει το φόβο του; Είναι ο μικρός του σπιτιού και για αυτό πιστεύει ότι πρέπει να αγωνιστεί, για να αποκτήσει το χώρο του στο σχολείο; Κρατιέται σε απόσταση και παρακολουθεί τους άλλους αντί να συμμετέχει ενεργά; Θεωρεί δύσκολο να ακολουθήσει το ρυθμό των άλλων και μένει πίσω;

Η ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΗ

image003-3H επιθετικότητα προκαλεί. Αυτή την πρόκληση πρέπει να τη δεχτούμε και να την αντιμετωπίσουμε με φαντασία και δημιουργικότητα. Ο καλύτερος μάλιστα τρόπος να την αντιμετωπίσουμε είναι να μην βλέπουμε την καταστροφική επιθετικότητα απλώς σαν έκφραση κάποιων βίαιων ενστίκτων, αλλά σαν έκφραση προβλημάτων στη διαπαιδαγώγηση ή σαν κραυγή των παιδιών για βοήθεια, σαν έκκληση να αποδεχτούμε όλα τους τα συναισθήματα, όλα τα κομμάτια της προσωπικότητά τους.

Αντί να επιδιώκεται η καταπίεση της επιθετικότητας των παιδιών στην καθημερινότητα, θα ήταν καλύτερα να διαχωρίζεται η δημιουργική από την καταστροφική πλευρά της. Για να χαλιναγωγηθεί η καταστροφική επιθετικότητα, είναι απαραίτητο τα παιδιά να μάθουν να τη διαχειρίζονται με τελετουργικά και κανόνες. Αν δε συμβεί αυτό, αναζητούν τα σύμβολά της στον κόσμο της φαντασίας, και τα βρίσκουν στις τηλεοπτικές σειρές και τις ταινίες δράσης. Και οι γονείς πρέπει να είναι οι πρώτοι που θα τηρήσουν αυτούς τους κανόνες, διαφορετικά δεν υπάρχει περίπτωση να μπορέσουν να τις εσωτερικεύσουν τα παιδιά.

Όταν τίθεται μέσα στην οικογένεια ο όρος να σέβεται ο ένας τον άλλο, να μην ενοχλεί ούτε να φέρεται επιθετικά το ένα παιδί απέναντι στο άλλο, αυτό βοηθά τα παιδιά να τα βγάλουν πέρα στο σχολείο, να αντιμετωπίσουν κάποια δύσκολα συναισθήματα και συμπεριφορές. Όταν δε δεχόμαστε από το παιδί να θίξει τον αυτοσεβασμό μας, δεν του επιτρέπουμε να μας φερθεί άσχημα, αυτό του δίνει ένα παράδειγμα. Του δείχνει ότι πιστεύουμε πως είμαστε πάρα πολύ καλοί για να μας φέρεται άσχημα. Αυτό βοηθά το παιδί να κάνει το ίδιο. Όταν λοιπόν το κοροϊδεύουν στο σχολείο, το παραγκωνίζουν ή το ενοχλούν, θα έχει ένα πρότυπο που θα το χρησιμοποιήσει, για να μην είναι το θύμα. Βλέπουμε ανθρώπους, παιδιά και ενήλικες, να προκαλούν το χλευασμό έχοντας υιοθετήσει το ρόλο του θύματος. Σε αυτή τη νεαρή ηλικία είναι που τα παιδιά σχηματίζουν την αίσθηση ότι αξίζουν για κάτι καλύτερο και για αυτό δεν ανέχονται να τα κακομεταχειρίζονται. Αυτό δεν επιτυγχάνεται με το γίνεις ο πιο δυνατός, κάτι που κάνουν οι ψευτοπαλληκαράδες, αλλά πιστεύοντας ότι αξίζεις πραγματικά.

Τελικά ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για τους γονείς είναι να καταφέρουμε το παιδί να αισθάνεται δεμένο με την οικογένεια, να νιώθει ότι το κοντινό του περιβάλλον του προσφέρει συναισθηματική υποστήριξη, κατανόηση και ζεστασιά.

Πηγές:

Lorenz, K. (1966). On aggression. New York: Harcourt, Brace & World

Freud, S. (1961). Civilization and its Discontents, trans. and ed., James Strachey New York: W. W. Norton.

Article Hits: {hits}307{/hits}

geroskipou

This information box about the author only appears if the author has biographical information. Otherwise there is not author box shown. Follow YOOtheme on Twitter or read the blog.

Pafos 2017

Cyprus Tourism Organisation

Bus Schedule